Article on other languages:
- Joegoslawië
- يوغوسلافيا
- Yuqoslaviya
- Югославия
- Yougoslavia
- Iugoslàvia
- Jugoslávie
- Iwgoslafia
- Jugoslavien
- Jugoslawien
- Γιουγκοσλαβία
- Yugoslavia
- Jugoslavio
- Yugoslavia
- Jugoslaavia
- یوگوسلاوی
- Jugoslavia
- Yougoslavie
- An_Iúgslaiv
- Iugoslavia_-_Југославија
- Yn_Yugoslaavey
- יוגוסלביה
- Juhosłowjanska
- Jugoszlávia
- Yugoslavia
- Yugoslavia
- Júgóslavía
- Jugoslavia
- ユーゴスラビア
- Yugoslavia
- იუგოსლავია
- 유고슬라비아
- Yûgoslaviya
- Iugoslavia
- Dienvidslāvija
- Југославија
- युगोस्लाव्हिया
- Yugoslavia
- Joegoslavië
- Jugoslavia
- Jugoslavia
- Jugosławia
- Jugoslávia
- Yuguslawya
- Iugoslavia
- Югославия
- Jugoslavia
- Jugoslavija
- Yugoslavia
- Juhoslávia
- Jugoslavija
- Југославија
- Jugoslavien
- Yugoslavia
- ยูโกสลาเวีย
- ʻIukosilāvia
- Югославія
- Nam_Tư
- 南斯拉夫
Югаславія — славянская дзяржава ў Еўропе, якая існавала на Балканскім паўвостраве на працягу амаль усяго XX стагоддзя, мела выхад да Адрыятычнага мора.
У Вялікую Югаславію — каралеўства (КСХС), затым федэрацыю (ФНРЮ, СФРЮ) — уваходзілі цяпер незалежныя дзяржавы: Сербія, Чарнагорыя, Харватыя, Славенія, Македонія, Боснія і Герцагавіна. У Малую Югаславію — федэрацыю (СРЮ), затым канфедэратыўны звяз (ГССЧ) — уваходзілі цяпер незалежныя дзяржавы Сербія, Чарнагорыя.
Югаславія ўтварылася (як Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў) пасля Першай сусветнай вайны і распаду Аўстра-Венгерскай Імперыі у пачатку XX ст., распалася ў канцы XX ст. — пачатку XXI ст.
Дзяржаўнай мовай у выніку супрацоўніцтва сербскіх і харвацкіх лінгвістаў першапачаткова была сербахарвацкая або харватасербская. Пасля 2-й сусветнай вайны мовы саюзных рэспубалік былі абвешчаныя раўнапраўнымі дзяржаўнымі мовамі, хоць сербахарвацкая і сербская карысталіся адноснай перавагай. Асноўнае насельніцтва — паўднёвыя славяне: (сербы, славенцы, харваты, македонцы), а таксама не славянскія народнасці: албанцы, цыгане.
Змест |
Гісторыя
«Першая Югаславія» (1918- 1946)
У перыяд паміж Першай і Другой сусветнымі войнамі ў 1918—1941 гг. Югаславія існавала пад назвамі Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў (КСХС) (з 1918) і Каралеўства Югаславія (КЮ) (c 1929).
Неадбыўшаяся «Вялікая Югаславія»
Пасля вайны Ціта меркаваў аб стварэнні «Вялікай Югаславіі» у рамках рэалізацыі планаў стварэння Балканскай Федэрацыі, разгледжвальных ім сумесна са Сталіным і Дымітравым.
Ціта жадаў сфармаваць сацыялістычную федэрацыю з цэнтральнай уладай Белграда з тэрыторыі «Першай Югаславіі», а таксама Балгарыі і Албаніі у якасці федэральных рэспубалік.
Спачатку былі створаныя югаслава-албанскі і югаслава-балгарскі эканамічна-мытныя звязы з інтэграцыей албанскай эканомікі ў югаслаўскую, аднак затым ні Вялікая Югаславія, ні хоць бы далучэнне да Югаславіі Албаніі рэалізаваныя не былі з прычыны ўзніклых рознагалоссяў з кіраўніцтвам Албаніі і Балгарыі, а затым і парыву са Сталінам.
Сацыялістычная «Другая Югаславія» (1946—1990)
Югаславія стала сацыялістычнай федэрацыяй з шасці саюзных рэспубалік пад назвамі Дэмакратычная Федэратыўная Югаславія (з 1945), Федэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія (ФНРЮ) (з 1946), Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія (СФРЮ) (c 1963).
У якасці мадэлі нацыянальнага будаўніцтва ў сацыялістычнай Югаславіі быў абраны федэралізм. Паводле Канстытуцыі СФРЮ, прынятай у 1974 г., суб'ектамі федэрацыі якімі былі шэсць сацыялістычных рэспубалік і два аўтаномных сацыялістычных края. Усе народы Югаславіі былі прызнаныя раўнапраўнымі. Цітава нацыянальна-дзяржаўная рэформа прывяла да вызначаных поспехаў: сталі паступова забывацца этнічныя чысткі ваенных гадоў, у краіне знізіўся напал міжэтнічных адносін. Кіраўніцтва краіны заявіла аб з'яўленні новай наднацыянальнай этнічнай агульнасці — югаслаўскага народа. Колькасць людзей, якія лічаць сябе югаславенамі (як правіла, гэта былі людзі, народжаныя ў змяшаных шлюбах), павялічвалася ад перапісу да перапісу, да моманту распаду Югаславіі іх доля у насельніцтве краіны перавысіла 5 %.
У канцы 1940-х гг. паўсталі рознагалоссі паміж лідэрам камуністычнай партыі Югаславіі Ціта і Сталіным, што прывяло да парыву адносін з СССР. Хоць пасля смерці Сталіна яны былі часткова ўхіленыя, Югаславія не стала членам Арганізацыі Варшаўскай Дамовы, а наадварот, у процівагу ёй стварыла Рух недалучэння. У гады кіравання Ціта Югаславія выконвала ролю пасярэдніка паміж Захадам і найболей адыёзнымі камуністычнымі рэжымамі.
Рэжым Ціта гуляў на супярэчнасцях паміж дзяржавамі капіталістычнай і сацыялістычнай сістэм, што дазваляла Югаславіі ў пасляваенныя дзесяцігоддзі даволі хутка развівацца.
Распад
Фактарамі распаду югаслаўскай федэрацыі сталі смерць Ціта і фіяска праводжанай яго пераемнікамі нацыянальнай палітыкі, распад сусветнай сацыялістычнай сістэмы, воплеск нацыяналізму ў Еўропе (прычым не толькі ў краінах Цэнтральна-Усходняга рэгіёна). У 1990 г. ва ўсіх шасці рэспубліках СФРЮ былі праведзеныя мясцовыя выбары. Перамогу на іх усюды атрымалі нацыяналістычныя сілы.
З прычыны нарастальных нацыянальных рознагалоссяў па завяшчанні Ціта пасля яго смерці пост прэзідэнта краіны быў скасаваны, а на чале краіны ўстаў Прэзідыўм, члены якога (раздзелы саюзных рэспубалік і аўтаномных абласцей) штогод змянялі адзін аднаго па чарзе. Кароткачасовы эканамічны цуд у сярэдзіне 1980-х гг. скончылася імклівай інфляцыяй і развалам эканомікі, што прывяло да абвастрэння адносін паміж эканамічна больш развітымі Сербіяй, Харватыяй і Славеніяй, і астатнімі рэспублікамі.
Падчас грамадзянскай вайны і распаду ад Вялікай Югаславіі ў канцы XX стагоддзя аддзяліліся чатыры з шасці саюзных рэспублік (Славенія, Харватыя, Боснія і Герцагавіна, Македонія). Тады жа на тэрыторыю спачатку Босніі і Герцагавіны, а затым аўтаномнага края Косава былі ўведзеныя міратворчыя сілы ААН пад кіраўніцтвам ЗША. У Косава, пад падставай урэгулявання мандату ААН міжэтнічнага канфлікту паміж сербскім і албанскім насельніцтвам, ЗША і іх саюзнікі правялі ваенную аперацыю па захопе і фактычнаму аддзяленню ад Югаславіі і Сербіі аўтаномнага края Косава, які апынуўся пад пратэктаратам ААН (гл. Вайна НАТО супраць Сербіі, 1999. Тым часам Югаславія, у якой у пачатку XXI ст. заставалася дзве рэспублікі, ператварылася ў Малую Югаславію (Сербію і Чарнагорыю): з 1992 па 2003 г. — Саюзная Рэспубліка Югаславія (СРЮ), з 2003 па 2006 г. — канфедэратыўны Дзяржаўны Звяз Сербіі і Чарнагорыі (ГCCX). Югаславія канчаткова спыніла існаванне c выхадам з звяза Чарнагорыі 3 чэрвеня 2006 г.
Склад
Вялікая Югаславія
"Першая Югаславія" — Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў (КСХС), Каралеўства Югаславія (КЮ)
- Прыморская бановіна
- Зетская бановіна
- Саўская бановіна
- Мараўская бановіна
- Урбаўская бановіна
- Дрынская бановіна
- Вардарская бановіна
- Дунайская бановіна
- Белград
- Харвацкая бановіна (з 1939) — паўстала ў выніку аб'яднання Саўскай і Прыморскай бановін
Сацыялістычная «Другая Югаславія» — Федэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія (ФНРЮ), Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія (СФРЮ)
- Сербія (саюзная рэспубліка)
- Косава (аўтаномны край)
- Ваяводзіна (аўтаномны край)
- Харватыя (рэспубліка)
- Славенія (рэспубліка)
- Боснія і Герцагавіна (рэспубліка)
- Македонія (рэспубліка)
- Чарнагорыя (рэспубліка)
Малая Югаславія
Постсацыялістычная «Трэцяя Югаславія» — Саюзная Рэспубліка Югаславія (СРЮ), Дзяржаўны Саюз Сербіі і Чарнагорыі (ДССЧ)
- Сербія (саюзная рэспубліка)
- Косава (аўтаномны край, фактычна — міжнародны пратэктарат)
- Ваяводзіна (аўтаномны край)
- Чарнагорыя (саюзная рэспубліка)
